در چند سال اخیر، مفهوم میکروبیوم پوست به یکی از داغ‌ترین موضوعات دنیای زیبایی تبدیل شده است. بعد از موفقیت ترکیباتی مثل پروبیوتیک‌ها در بهبود سلامت پوست، اکنون نسل جدیدی از مواد فعال به صحنه آمده‌اند: پست‌ بیوتیک‌ها (Postbiotics)– ترکیباتی هوشمند، پایدار و فوق‌العاده مؤثر که به‌سرعت در محصولات مراقبتی برندهای پیشرو جای خود را باز کرده‌اند.

ما در این مقاله به توضیح پست بیوتیک ها و پروبیوتیک ها می پردازیم و فواید و معایب آنها را بررسی می کنیم. با ما همراه باشید!

برای درک بهتر عملکرد این ترکیبات در ابتدا بهتر است کمی با مفهوم میکروبیوم پوست آشنا شویم.

میکروبیوم پوست چیست؟

پوست ما فقط از سلول‌های انسانی تشکیل نشده؛ بلکه میزبان میلیون‌ها میکروارگانیسم مفید مثل باکتری‌ها، قارچ‌ها و ویروس‌های بی‌ضرر است که مجموعاً میکروبیوم پوست (Skin Microbiome) نامیده می‌شوند.

این موجودات میکروسکوپی در لایه‌های سطحی پوست زندگی می‌کنند و در واقع بخشی از سیستم ایمنی طبیعی پوست هستند.

وقتی میکروبیوم در تعادل باشد، پوست سالم، شفاف و مقاوم است، در برابر آلودگی و میکروب‌های مضر بهتر از خودش دفاع می‌کند،  و کمتر دچار التهاب، خشکی یا آکنه می‌شود.

اما عواملی مثل شستشوی بیش‌ازحد، استرس، تغذیه نامناسب، آفتاب و محصولات پاک‌کننده قوی باعث از بین رفتن تعادل این اکوسیستم می‌شوند. در نتیجه پوست حساس یا قرمز می‌شود، مستعد جوش و التهاب می‌شود، و حتی روند پیری آن زودتر آغاز می‌شود.

در اینجا است که پروبیوتیک‌ها و پست‌بیوتیک‌ها وارد عمل می‌شوند.

پروبیوتیک‌ چیست و چه فوایدی برای پوست دارد؟

پروبیوتیک‌ها باکتری‌های زنده و مفیدی هستند که در شرایط کنترل ‌شده در محیط‌های آزمایشگاهی پرورش داده می‌شوند.
این ترکیبات زمانی که به‌ صورت موضعی استفاده شوند (مثلاً در کرم یا سرم)، می‌توانند با باکتری‌های طبیعی پوست تعامل کرده و به حفظ تعادل میکروبیوم آن کمک کنند.

فواید علمی پروبیوتیک‌ها برای پوست

• کاهش التهاب و تسکین پوست حساس یا قرمز

• بهبود سد دفاعی پوست و کاهش خشکی

• کاهش آکنه از طریق مهار باکتری‌های مضر

• متعادل‌سازی pH پوست و بهبود بافت ظاهری

هرچند پروبیوتیک‌ها مفیدند، اما استفاده از آن‌ها در محصولات آرایشی‌ـ‌بهداشتی با چالش‌هایی روبه‌روست.

محدودیت‌ها و مشکلات پروبیوتیک‌ها در محصولات پوستی

عدم پایداری: پروبیوتیک‌ها موجودات زنده هستند و در برابر حرارت، تغییر PH، نور و مواد نگهدارنده به‌سرعت از بین می‌روند.

خطر آلودگی میکروبی: چون پروبیوتیک ها زنده‌اند، اگر شرایط نگهداری درست نباشد، ممکن است باعث رشد میکروارگانیسم‌های ناخواسته شوند.

سازگاری پایین با سایر مواد فعال: بسیاری از مواد مفید مانند اسیدها، الکل‌ها یا نگهدارنده‌ها می‌توانند باکتری‌های پروبیوتیکی را از بین ببرند.

اثر محدود موضعی: به‌ دلیل اندازه سلولی بزرگ و نداشتن پایداری، نفوذ و ماندگاری‌شان روی پوست محدود است.

پست‌بیوتیک‌ چیست؟

پست‌بیوتیک‌ها درواقع فراورده‌های متابولیکی یا ترکیبات مفیدی هستند که در فرآیند رشد و تخمیر پروبیوتیک‌ها تولید می‌شوند.

در حالی که پروبیوتیک‌ها شامل میکروارگانیسم‌های زنده هستند، پست‌بیوتیک‌ها محصولات و ترکیباتی هستند که از این میکروب‌های مفید به‌دست می‌آیند؛ یعنی متابولیت ها، آنزیم ها، پپتیدهای آنتی میکروبیال، اسیدهای چرب با زنجیره کوتاه و برخی از پلی ساکاریدها.

به عبارت ساده:

پست‌بیوتیک‌ها، محصولات نهایی فعالیت باکتری‌های مفید هستند — بدون اینکه خود باکتری زنده در فرمول باقی بماند.

پست بیوتیک ها چطور ساخته می شوند؟

در فرایند صنعتی، ابتدا باکتری‌های پروبیوتیکی مثل Lactobacillus یا Bifidobacterium در محیط کنترل ‌شده رشد داده می‌شوند. در مرحله بعد، با تخمیر، آن‌ها ترکیباتی مثل پپتیدها و آنزیم های مفید، اسیدهای آلی (مثل لاکتیک اسید)، پلی ساکاریدها، ویتامین های گروه B و مواد ضد التهابی را ترشح می کنند.

سپس این ترکیبات استخراج، تصفیه و استریل می‌شوند — در نتیجه دیگر زنده نیستند، اما تمام فوایدشان حفظ می‌شود.

پست‌بیوتیک‌ها چطور مشکلات پروبیوتیک‌ها را برطرف می‌کنند؟

 به همین دلیل، برندهای معروفی مانند Shiseido, Missha, Estee Lauder, Dr. Jart در سال‌های اخیر تمرکز خود را از Postbiotic Ferments به Postbiotis Lysates منتقل کرده‌اند.

پست بیوتیک ها چه فوایدی برای پوست دارند؟

1.تنظیم میکروبیوم پوست

پست بیوتیک ها  با برقراری توازن باکتری ها و ایجاد محیطی مناسب برای رشد باکتری های مفید در سطح پوست می توانند سلامت آن را تضمین کنند و جلوی ایجاد معایبی مانند آکنه و اگزما را بگیرند.

2.کاهش تورم

ایجاد تورم در سلولهای پوست یکی از اصلی ترین عوامل در پیر شدن و همچنین ایجاد قرمزی و حساسیت زایی است. پست بیوتیک ها بواسطه قدرت ضد تورمشان می توانند بخوبی باعث کاهش حساسیت و قرمزی پوست شوند و روند پیر شدن آن را تا حدی کندتر کنند.

3.افزایش آبرسانی

لایه محافظت از پوست نقش کاملا مهمی در حفظ رطوبت در لایه های پایین تر دارد و در صورتی که این لایه نتواند عملکرد موثری داشته باشد، پوست به مرور زمان خشک می شود. پست بیوتیک ها با افزایش تولید سرامیدها و اسیدهای چرب طبیعی پوست، می توانند بخوبی این لایه را تقویت و ترمیم کنند که در نتیجه رطوبت در داخل پوست حفظ شده و سلامت و زیبایی آن تضمین خواهد شد.

4.تقویت محافظت از پوست و کلاژن سازی

 پست ‌بیوتیک‌ها خاصیت آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی بالایی دارند و می توانند با کاهش رادیکال‌های آزاد و التهاب پوستی، از تخریب رشته‌های کلاژن جلوگیری ‌کنند. به علاوه، برخی پست‌بیوتیک‌ها می‌توانند سلول‌های فیبروبلاست پوست را برای تولید بیشتر کلاژن نوع 1 و 2 تحریک کنند.

این اثر می تواند در بلند مدت باعث تقویت کلاژن سازی و کاهش چین و چروکهای سطحی شوند.

5.کاهش جوش و آکنه

پست ‌بیوتیک‌ها محیط مناسبی برای باکتری‌های مفید پوست فراهم کرده و رشد باکتری‌های مضر که باعث ایجاد جوش می شوند را مهار می کنند.

6.آرامش‌بخشی و ضدالتهاب

برخی متابولیت‌های تخمیری اثر ضدالتهاب طبیعی دارند و علائم حساسیت، قرمزی و اگزما را کاهش می‌دهند.

آیا پست‌ بیوتیک‌ها می توانند بطور موثر وارد پوست شوند؟

بله. برخلاف باکتری‌های زنده، پست ‌بیوتیک‌ها مولکول‌های کوچک و فعال زیستی هستند که می‌توانند از لایه شاخی پوست عبور کرده و به سلول‌های اپیدرم برسند.

اسیدهای آلی و پپتیدهای حاصل از تخمیر می‌توانند مسیرهای سیگنالی پوست را فعال کرده و تولید سرامیدها و لیپیدهای محافظ را افزایش دهند، کاهش التهاب سلولی را تحریک کنند و حتی فرآیند بازسازی سلولی را تسریع نمایند.

کدام برای انواع پوست مناسبند- پروبیوتیک یا پست بیوتیک؟

پوستهای حساس:

پروبیوتیک‌ها: برای پوست‌های حساس ممکن است کمی تحریک ایجاد کنند، مخصوصاً اگر باکتری زنده در فرمول فعال باشد یا PH محصول نامتعادل باشد.

پست ‌بیوتیک‌ها: چون بدون میکروارگانیسم زنده‌اند و خاصیت ضدالتهابی دارند، کاملاً برای پوست های حساس ایمن‌تر هستند.

پوست‌های چرب یا مستعد آکنه:

پروبیوتیک‌ها و پست ‌بیوتیک‌ها هر دو مفیدند.
پروبیوتیک‌ها به تنظیم میکروبیوم پوست کمک می‌کنند و پست‌بیوتیک‌ها التهاب و قرمزی پس از جوش را کاهش می‌دهند.

پوست‌های خشک یا پیر

پست ‌بیوتیک‌ها با تحریک تولید سرامید و تقویت سد دفاعی، به بهبود خشکی و چین‌ و چروک کمک می‌کنند.

چه سنینی می‌توانند از پست ‌بیوتیک‌ها استفاده کنند؟

پست ‌بیوتیک‌ها محدودیت سنی ندارند و از نوجوانان تا بزرگسالان قابل استفاده‌اند.

• برای نوجوانان: به کنترل آکنه و تعادل چربی کمک می‌کند.

• برای بزرگسالان: به بازسازی سد پوستی و ضدپیری کمک می‌کند.

• برای پوست‌های خشک یا حساس: بهترین گزینه‌ ترمیمی بدون تحریک است.

کدام برای بازسازی سد محافظتی پوست موثرترند-سرامیدها، اسیدهای چرب یا پست بیوتیک ها؟

با اینکه پست‌ بیوتیک‌ها، سرامیدها و اسیدهای چرب همگی در ظاهر یک هدف مشترک دارند — یعنی بازسازی سد محافظتی پوست- اما مسیر و مکانیزم اثرگذاری آنها با هم متفاوت است.

سرامیدها:

به‌ صورت مستقیم در فضای بین سلول‌های سطح پوست قرار می‌گیرند (مثل ملات بین آجرها در دیوار) و با اینکار جلوی از دست رفتن رطوبت را گرفته و سد محافظتی پوست را از لحاظ فیزیکی و ساختاری تقویت می‌کنند.

در پوست‌های خشک یا آسیب‌دیده معمولاً میزان سرامید پایین می آید، پس باید با محصولات موضعی جبران شوند.

اسیدهای چرب:

چربی‌های طبیعی هستند که در سبیوم و غشای سلولی وجود دارند و باعث نرم‌تر شدن و انعطاف‌پذیری بیشتر پوست می‌شوند. بعضی از انواع اسیدهای چرب (مثل لینولئیک اسید) برای ساخت سرامیدهای جدید در پوست لازمند.

مثال: روغن گل مغربی یا روغن آفتابگردان غنی از لینولئیک اسید هستند که به بازسازی سد پوست کمک می‌کنند.

پست ‌بیوتیک‌ها:

برخلاف سرامیدها و اسیدهای چرب، خودشان چربی یا ساختار فیزیکی پوست نیستند، بلکه فعال‌کننده‌های بیولوژیکی هستند که سلول‌های پوست را وادار می‌کنند تا خودشان سرامید، پروتئین و اسید چرب بیشتری تولید کند. این ترکیبات همچنین با تنظیم میکروبیوم پوست، مانع از تخریب سد دفاعی توسط باکتری‌های مضر یا التهاب می‌شوند.

به زبان ساده: سرامید و اسید چرب مثل مصالح ساختمانی دیوار هستند، ولی پست ‌بیوتیک مانند مهندسی است که کارگرها را راه می ا‌ندازد تا خودشان دیوار قوی‌تر بسازند!

از چه ترکیباتی می توان همزمان با پست بیوتیک ها استفاده کرد؟

پست ‌بیوتیک‌ها به‌دلیل پایداری بالا، با بسیاری از مواد مراقبتی سازگارند.

سرامیدها و کلسترول (برای ترمیم سد پوستی)

نیاسینامید (برای روشن‌کنندگی و تقویت سد دفاعی)

آنتی اکسیدان هایی مانند ویتامین سی (برای محافظت از پوست در برابر رادیکالهای آزاد و تقویت کلاژن سازی)

پپتیدها (برای تقویت کلاژن سازی و افزایش خاصیت کشسانی پوست)

پنتنول و آلوئه‌ورا (برای تقویت اثر تسکین‌دهندگی و ضد التهاب)

هیالورونیک اسید (برای آبرسانی عمیق)

از چه ترکیباتی نمی توان همزمان با پست بیوتیک ها استفاده کرد؟

بهتر است از لایه بردارهای شیمیایی با درصدهای بالا و رتینوئیدهای قویتر همزمان با پست بیوتیک ها استفاده نکنید.

نتیجه‌ گیری:

پست ‌بیوتیک‌ها نسل تکامل ‌یافته‌ پروبیوتیک‌ها هستند، بدون ریسک، پایدار، و درعین‌حال فعال‌تر!

آن‌ها تعادل میکروبیوم پوست را حفظ می‌کنند، سد دفاعی را بازسازی می‌نمایند، و بدون تحریک، ظاهری درخشان و سالم به پوست می‌بخشند.

در واقع، پست ‌بیوتیک‌ها پلی بین علم میکروبیولوژی و علم درماتولوژی مدرن هستند، همان نقطه‌ی تلاقی “پوست سالم، آرام و متعادل”.

در دنیایی که مراقبت از پوست به سمت فرمولاسیون‌های علمی و ملایم پیش می‌رود، پست ‌بیوتیک‌ها به‌ درستی لقب نسل جدید مراقبت هوشمند از پوست را از آنِ خود کرده‌اند.

مطالب مرتبط:

آشنایی با معروفترین روشهای غیر تهاجمی برای جوانسازی و رفع معایب پوست

معرفی بهترین ترکیبات مراقبت از پوست برای کاهش جای جوش و آکنه

معرفی بهترین ترکیبات مراقبت از پوست برای کاهش چین و چروک

نحوه انتخاب بهترین مرطوب کننده برای انواع پوست

معرفی بهترین ترکیبات مراقبت از پوست برای کاهش جوش و آکنه

بهترین ترکیبات مراقبت از پوست برای رفع لکه و تیرگی های پوست

رتینوئیدها: موثرترین ترکیبات برای کاهش واقعی چین و چروک پوست